O‘RTA OSIYO MUALLIFLARI ASARLARIDA UBAYDULLAXON FAOLIYATI

Authors

  • Boboxonov Lochinbek Yunusali o‘g‘li Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 2-bosqich magistranti Author

Keywords:

Shayboniylar, Ubaydullaxon, Buxoro xonligi, Ko‘li Malik jangi, G‘ijduvon jangi, manbashunoslik, Hofiz Tanish Buxoriy, Zayniddin Vosifiy, Mirza Muhammad Haydar.

Abstract

 Ushbu ilmiy maqolada XVI asrda Movarounnahrda hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasining ko‘zga ko‘ringan davlat arbobi, mohir sarkarda va ilm-fan homiysi Shayboniy Ubaydullaxon (1487–1539) faoliyatining mahalliy muarrixlar asarlarida yoritilishi kompleks va manbashunoslik nuqtai nazaridan tadqiq etiladi. Tadqiqot davomida Hasan Xoja Nisariyning “Muzakkiri ahbob”, Zayniddin Vosifiyning “Badoe' ul-vaqoe'', Mirza Muhammad Haydar Mirzoning “Tarixi Rashidiy”, Hofiz Tanish Buxoriyning “Sharafnomayi Shohiy” (“Abdullanoma”), Muhammadyor Qatag‘anning “Musaxxir al-bilod” hamda Fazlulloh ibn Ro‘zbehon Isfahoniyning “Mehmonnomayi Buxoro” kabi birlamchi forsiy va turkiy yozma manbalaridagi faktik ma'lumotlar atroflicha tahlil qilingan. Ubaydullaxonning Movarounnahr mustaqilligini Safaviylar tajovuzidan asrab qolishi, Ko‘li Malik va G‘ijduvon janglaridagi harbiy strategiyasi, Buxoroni Buxoro xonligining poytaxtiga aylantirishi, Yassaviylik va Naqshbandiya tariqatlari bilan aloqadorligi hamda uning adabiy-ilmiy me'rosi xolis baholangan.

References

1.Ahmedov B.A. O‘zbekiston tarixi manbalari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2001. – B. 152–158.

2.Nurkulova R.R. Ubaidullakhan is a talented army leader // Web of Journals: Monthly Peer Reviewed Journal, Vol. 3, Issue 3, March 2025. – P. 180–184.

3.Jurayev B.T. XVI – XVIII asr o‘rtalarida Buxoro xonligining tarixshunosligi. Monografiya. – ToShkent: Denov TPDI, 2023. – B. 58–62.

4.Fayzraxmanova Z.I. Shayboniylar davriga oid manbalar tahlili // O‘zMU mustaqil tadqiqotchisi jurnali, Vol. 4, Issue 7, 2024. – B. 381–382.

5. Ziyo A. O‘zbek davlatchiligi tarixi (Eng qadimgi davrdan Rossiya bosqiniga qadar). – Toshkent: Sharq, 2001. – B. 235–241.

6.Fazlulloh ibn Ro‘zbehon Isfahoniy. Mehmonnomayi Buxoro (Zapiski buxarskogo gostya) / Tarjimon R.P.Jalilova, muharrir A.K.Arends. – Moskva: Nauka, 1976. – S. 162–202.

7.Muqimov Z. Shayboniylar davlati va huquqi (Tarixiy-huquqiy tadqiqot). – Toshkent: Adolat, 2007. – B. 43–48.

8. Zayniddin Mahmud Vosifiy. Badoe' ul-vaqoe' (Nodir voqealar) / Forsiydan Naim Norqulov tarjimasi. – Toshkent: Adabiyot va san'at, 1979. – B. 39–68.

9.Boldyrev A.N. Zaynad-din Vasifi, tadjikskiy pisatel XVI v. – Stalinabad: GPB, 1957. – S. 45.

10.Mirza Muhammad Haydar. Tarixi Rashidiy / Tarjimonlar: V.Rahmonov, Ya.Egamova. – Toshkent: Sharq, 2010. – B. 243–250.

11.Mirza Muhammad Haydar. Tarixi Rashidiy / Vvedeniye i perevod A.Urunbayeva, R.P.Djalilovoy, L.M.Yepifanovoy. – Tashkent: Fan, 1996. – S. 399, 728.

12.Hasan Xoja Nisariy. Muzakkiri ahbob (Do‘stlar yodnomasi) / Tarjimon I.Sultonov. – Toshkent: Meros, 1998. – B. 499.

13.Norik B.V. Rol' Shibanidskix praviteley v literaturnoy jizni Maverannaxra XVI v. // Raxmat-name. – SPb., 2008. – S. 230.

14.Hofiz Tanish al-Buxoriy. Abdullanoma (Sharafnomayi Shohiy). Birinchi kitob / Fors tilidan S.Mirzayev tarjimasi, so‘z boshi va izohlar B.Ahmedov. – Toshkent: Sharq, 1999. – B. 7–9, 416.

15.Hofiz Tanish al-Buxoriy. Abdullanoma (Sharafnomayi Shohiy). Ikkinchi kitob / Fors tilidan S.Mirzayev va Yu.Hakimjonov tarjimasi. – Toshkent: Sharq, 2000. – B. 61, 288.

16.Muhammad Solih. Shayboniynoma (Doston) / Nashrga tayyorlovchi E.Shodiyev. – Toshkent: G‘afur G‘ulom, 1989. – B. 217, 336.

17.Muhammadyor ibn Arab Qatag‘an. Musaxxir al-bilod / Fors tilidan tarjima va izohlar: I.Bekjonov, D.Sangirova. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2009. – B. 429–430.

18.Rajabov Q., Ochilov E. Ubaydullanoma. – Toshkent: Ma'naviyat, 2007. – B. 12–18

19.Rajabov Q., Inoyatov S. Buxoro tarixi. – Toshkent: Tafakkur, 2016. – B. 460.

20.Ko‘li Malik jangi // O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. 4-jild. – Toshkent: O‘zME nashriyoti, 2002. – B. 858.

21.Zamonov A.T. Buxoro xonligining qo‘shin tuziliShi va harbiy boshqaruvi (XVI asr). PhD dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2018. – B. 15–20.

22.Ahmedov B. Tarixdan saboqlar. – Toshkent: O‘qituvchi, 1994. – B. 153, 431.

23.Zahiriddin Muhammad Bobur. Boburnoma. – Toshkent: Yozuvchi, 2008. – B. 368.

24.G‘iyosiddin Humomiddin Xondamir. Habib us-siyar fi axbori afrodi bashar. – Toshkent: O‘zbekiston, 2013. – B. 104–108.

25.Asqarov A., Ahmedov B.A. O‘zbek xalqining kelib chiqish tarixi // O‘zbekiston ovozi, 1994. – B. 3–4.

26.Sa'dullayev A., Aminov B., Mavlonov O‘., Norqulov N. O‘zbekiston tarixi: Davlat va jamiyat taraqqiyoti. – Toshkent: Akademiya, 2000. – B. 272.

27.Bartold V.V. Uzbekskiye xanstva // Sochineniya, T. II (1). – Moskva: Nauka, 1963. – S. 140–141, 269.

28.Vasil'yev A.D. Znamya i mech ot padishakha: Politicheskiye i kul'turnyye kontakty xanstv Tsentral'noy Azii i Osmanskoy imperii. – Moskva: Probel, 2014. – S. 190.

29.Barakayev J., Haydarov Y. Buxoro tarixi (eng qadimgi davrdan XIX asrgacha). – Toshkent: O‘qituvchi, 1991. – B. 67, 145.

30.Mukminova R.G., Agzamova G. Buxarskoye xanstvo (emirat) // Ocherki po istorii gosudarstvennosti Uzbekistana. – Tashkent: Sharq, 2001. – S. 97–99.

31.Ziyoyev H. Perepiska praviteley Sheybanidov i Ashtarxanidov s Iranom i Indiyey // Obshchestvennyye nauki v Uzbekistane, № 3-4, 1992. – S. 99–109.

32.Bilkan A.F. The Philosophical Poems (Hikmet) of Ubeydullah Khan // Bilig - Journal of Social Sciences of the Turkic World, No. 15, Autumn 2000. – P. 117–120.

33.Ubeydullah Han. Kure Ansiklopedisi. – Istanbul, 2023.

34.Ubeydi, Ubeydullah Han // Türk Edebiyati İsimler Sözlüğü. – Ankara: Ahmet Yesevi Univ., 2021.

35.Toparlı R. Ubeydullah Han'ın Şiirleri Üzerinde Bir Gramer Denemesi. – Erzurum: Atatürk Üniversitesi, 1986. – S. 113.

36.Yılıdırım T., Büyükakkaş A. Ubeydu'llâh Han'ın İki Eseri: Sabrnâme ve Şevknâme // Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, IV/1, 2007. – S. 87–101.

37.Kaya Ö. Doğu Türk Yazı Dili ve Edebiyatı Araştırmaları I: Kul 'Ubeydi (XVI. Yüzyıl). – Bishkek, 2003. – S. 45.

38.O‘zR FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondi: Ubeydiy Külliyati, inv. № 8931, vr. 1b–346b.

39.Rampur Raza Library (India): Divan-i Ubeydi manuscript, 23 folios, 16 hikmets.

40.Ko‘prülü M.F. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. – Ankara: Diyanet İShleri BaShkanlıg‘ı Yay., 1981. – S. 415.

41.Pugachenkova G.A., Rempel L.I. Vydayushchiyesya pamyatniki arxitektury Uzbekistana. – Tashkent: Goslitizdat, 1958. – S. 213.

42.Vaxitov M.M., Mirzayev Sh.R. Me'morchilik tarixi: Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: Tafakkur, 2010. – B. 154, 368.

43.Qandaxarov A. Buxoro xonligi va unda karmanalik Shayxlar faoliyati. Monografiya. – Toshkent: Tafakkur qanoti, 2018. – B. 203.

44.Asrorova L. Buxoro madrasalari tarixidan. 2-tom. – Toshkent: Hilol, 2016. – B. 104.

45.Vamberi A. O‘rta Osiyo bo‘ylab sayohat. – Toshkent: Adabiyot va san'at, 1990. – B. 170.

46.Murat O‘zkan. Buhara Hanlıg‘ı (1500–1920). – İstanbul: Kronik Kitap, 2021. – S. 111–126.

Downloads

Published

2026-11-10