BADIIY MATN FILOLOGIK TADQIQINING METODOLOGIK ASOSLARI: LISONIY SATHLAR INTEGRATSIYASI VA YAXLITLIK PRINSIPI

Authors

  • Qurbonov Jahongir Qarshi davlat universiteti talabasi Author
  • Yoʼldoshev Dilmurod Qarshi davlat universiteti Oʼzbek tili va adabiyoti kafedrasi katta oʼqituvchisi Author

Keywords:

Kalit soʼzʼlar: lisoniy sathlar, sathlararo integratsiya, yaxlitlik prinsipi, kogerentlik, kogeziya, fonostilistika, lingvopoetika, individual uslub, badiiy matn tahlili, metodologiya.

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada badiiy matnni filologik tadqiq etishning zamonaviy metodologik tamoyillari — lisoniy sathlar integratsiyasi, iyerarxiyasi va yaxlitlik prinsipi — nazariy va amaliy jihatdan koʼrib chiqiladi. Fonetik-fonostilistik sathdan tortib pragmatik-kognitiv sathgacha boʼlʼgan lisoniy qatlamlarning bir-biri bilan uzviy aloqadorligi, ularning badiiy matnni yaxlit estetik tizim sifatida shakllantirishdagi roli ochib beriladi. Tadqiqotda matn kogerentligi (mazmuniy yaxlitlik) va kogeziyasi (strukturaviy bogʼlʼiqlik) tushunchalari markaziy oʼrin tutadi. Oʼzbek adabiyotining boy namunalari — Abdulla Qodiriy, Choʼlʼpon, Oybek, Abdulla Qahhor, Erkin Vohidov, Togʼay Murod, Shukur Xolmirzayev asarlari — asosida lisoniy sathlar integratsiyasining badiiy obrazni shakllantirish va muallif uslubini belgilashdagi funksionalligi isbotlanadi.

References

1.Shcherba L.V. Yazykovaya sistema i rechevaya deyatel'nost'. — Leningrad: Nauka, 1974. — 428 s.

2.Galperin I.R. Tekst kak ob'yekt lingvisticheskogo issledovaniya. — Moskva: KomKniga, 2006. — 144 s.

3.Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. — Jizzax: Sangzor, 2006. — 92 b.

4.Yoʼldoshev M. Badiiy matnning lisoniy tahlili. — Toshkent: Akademnashr, 2019. — 216 b.

5.Jirmunskiy V.M. Teoriya stikha. — Leningrad: Sovetskiy pisatel', 1975. — 664 s.

6.Vinogradov V.V. O yazyke xudojestvennoy literatury. — Moskva: Goslitizdat, 1959. — 654 s.

7.Galperin I.R. Op. cit. — S. 82.

8.Safarov Sh. Pragmalingvistika. — Toshkent: Oʼzʼbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. — 320 b.

9.Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yoʼlʼlaʼriʼda... — Toshkent: Akademnashr, 2012. — 160 b.

10.Turniyozov N. Matn tilshunosligi. — Toshkent: Noshir, 2017. — 128 b.

11.Karaulov Yu.N. Russkiy yazyk i yazykovaya lichnost'. — Moskva: Nauka, 1987. — 264 s.

12.Lotman Yu.M. Struktura xudojestvennogo teksta. — Moskva: Iskusstvo, 1970. — 384 s.

13.Arutyunova N.D. Faktor adresata // Izvestiya AN SSSR. Seriya literatury i yazyka. — Moskva, 1981. — T. 40. — № 4. — S. 356–367.

14.Nurmonov A. Tanlangan asarlar. 2-jild. — Toshkent: Akademnashr, 2012. — 320 b.

15.Boboyev T. Adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: Oʼzʼbekiston, 2002. — 560 b.

Downloads

Published

2026-06-09