TIBBIYOTDA INSON BIOLOGIYASI VA GENETIK BILIMLARINING AHAMIYATI

Authors

  • Mirzayeva Nodira Abduxamidovna Alfraganus universiteti tibbiyot kafedrasi dosenti pedagogika fanlari doktori (DSc) Author

Keywords:

genetik moyillik, irsiy kasalliklar, inson evolyusiyasi, biologik moslashuvchanlik, genotip, fenotip, tashqi muhit omillari, gen–muhit o'zaro ta'siri, individual rivojlanish, zamonaviy tibbiyot.

Abstract

Har qanday mutaxassislikdagi shifokor faoliyatining asosiy obyekti inson — biologik va ijtimoiy xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirgan Homo sapiens turidir. Insoniyat jamiyatining tarixiy taraqqiyoti, ilm-fan va texnologiyalarning rivojlanishi natijasida odamning tashqi muhit omillariga bevosita bog‘liqligi ma’lum darajada kamaygan bo‘lsa-da, uning biologik mohiyati va atrof-muhit bilan uzviy aloqasi saqlanib qolmoqda. Aksincha, urbanizatsiya, sanoatlashtirish, ekologik muammolarning kuchayishi, ovqatlanish tarzining o‘zgarishi, psixoemotsional zo‘riqish va boshqa omillar inson organizmiga ta’sir etuvchi muhit omillarining tabiatini sezilarli darajada murakkablashtirmoqda.

Inson biologik evolyutsiyasi davomida belgilar va xususiyatlarning nihoyatda katta xilma-xilligini shakllantirgan. Aynan ushbu irsiy o‘zgaruvchanlik insonning biologik tur sifatidagi yuksak plastiklik va moslashuvchanligini ta’minlaydi. Biroq evolyutsion jarayonlar natijasida yuzaga kelgan genetik xilma-xillik bilan bir qatorda, insoniyat irsiy kasalliklar va irsiy moyillik bilan bog‘liq patologik holatlarning muayyan «yukini» ham o‘zida saqlab kelmoqda. Shu sababli zamonaviy tibbiyotda inson organizmini faqat anatomik yoki fiziologik tizimlar majmuasi sifatida emas, balki o‘ziga xos genetik dasturga ega bo‘lgan, tashqi muhit bilan doimiy o‘zaro ta’sirda yashaydigan murakkab biologik tizim sifatida o‘rganish muhim ahamiyat kasb etadi.

References

1.Alberts B., Johnson A., Lewis J., Morgan D., Raff M., Roberts K., Walter P. Molecular Biology of the Cell. — 7th ed. — New York: W.W. Norton & Company, 2022.

2.Nussbaum R.L., McInnes R.R., Willard H.F. Thompson & Thompson Genetics in Medicine. — 9th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2023.

3.Turnpenny P., Ellard S. Emery’s Elements of Medical Genetics. — 16th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2022.

4.Strachan T., Read A. Human Molecular Genetics. — 5th ed. — Boca Raton: CRC Press, 2018.

5.Pierce B.A. Genetics: A Conceptual Approach. — 7th ed. — New York: W.H. Freeman and Company, 2023.

6.Cooper G.M., Hausman R.E. The Cell: A Molecular Approach. — 9th ed. — Sunderland, MA: Sinauer Associates, 2023.

7.Hall J.E. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. — 14th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2021.

8.Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease. — 10th ed. — Philadelphia: Elsevier, 2021.

9.Campbell N.A., Urry L.A., Cain M.L., Wasserman S.A., Minorsky P.V., Orr R.B. Campbell Biology. — 12th ed. — Pearson, 2020.

10.Reece J.B., Urry L.A., Cain M.L. et al. Campbell Biology in Focus. — 3rd ed. — Pearson, 2020.

11.Lewis R. Human Genetics: The Basics. — 4th ed. — Routledge, 2020.

12.Turnpenny P., Smith S. New Clinical Genetics. — 4th ed. — Cambridge University Press, 2020.

13.World Health Organization. Human Genetics: Knowledge for Health. — Geneva: World Health Organization.

14.World Health Organization. Human Genomics in Global Health. — Geneva: World Health Organization.

15.National Human Genome Research Institute. Human Genome Project and Human Genomics. — Bethesda: National Institutes of Health.

16.Ильин В.Н., Сапин М.Р. Биология человека. — Москва: ГЭОТАР-Медиа.

17.Северин Е.С. Биохимия. — Москва: ГЭОТАР-Медиа.

18.Гайсинович А.Е. Зарождение и развитие генетики. — Москва: Наука.

19.Инге-Вечтомов С.Г. Генетика с основами селекции. — Санкт-Петербург: Н-Л.

20.Бочков Н.П. Клиническая генетика. — Москва: ГЭОТАР-Медиа.

Downloads

Published

2026-09-21