KATTA YOSHLI DARAXTLARNI KO‘CHIRISH TARIXI VA TEXNOLOGIYASI

Authors

  • D.B.To‘layev, B.Y.Xatamov, D.A.Asadullayeva Author

Keywords:

daraxt transplantatsiyasi, katta yoshli daraxtlar, daraxt ko‘chirish, ildiz tizimi, ildiz-tuproq komi, ko‘kalamzorlashtirish, shahar ekologiyasi, agrotexnika, dendrologiya, daraxtlarni saqlash.

Abstract

Mazkur maqolada katta yoshli daraxtlarni ko‘chirish (transplantatsiya) jarayonining shakllanishi va tarixiy rivojlanishi, uning qadimgi davrlardan hozirgi zamonaviy texnologiyalargacha bo‘lgan taraqqiyoti yoritilgan. Daraxt transplantatsiyasining biologik, agrotexnik va muhandislik jihatlari, xususan, ildiz tizimini saqlash, ildiz-tuproq komini shakllantirish, daraxtni tashish va yangi o‘sish sharoitiga moslashtirish masalalari tahlil qilingan. Qadimgi Yunoniston va Rim davrlardagi daraxt ko‘chirish tajribalari, XVII-XVIII asrlarda Yevropada ushbu amaliyotning rivojlanishi hamda XIX-XX asrlarda mexanik vositalarning takomillashuvi ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, XX-XXI asrlarda gidravlik qurilmalar, kranlar va maxsus transport vositalaridan foydalanish orqali yirik daraxtlarni ko‘chirish imkoniyatlarining kengayishi misollar asosida bayon etilgan. Ishda O‘rta Osiyo, xususan O‘zbekiston hududida daraxtlarni ko‘chirish va ko‘kalamzorlashtirish tarixiga ham alohida e’tibor qaratilib, F.N. Rusanov va L.S.Zalesskaya kabi olimlarning ilmiy ishlari tahlil qilingan. Daraxt transplantatsiyasining tarixiy rivojlanishi, zamonaviy shaharlarni ko‘kalamzorlashtirish va mavjud yirik daraxtlarni saqlab qolish nuqtayi nazaridan baholangan.

References

1.Theophrastus. Enquiry into Plants. Cambridge: Harvard University Press, 1916-1926.

2.Pliny the Elder. Natural History. Cambridge: Harvard University Press, 1938-1963.

3.Seneca, L. A. Moral Letters to Lucilius. Cambridge: Harvard University Press, 1917-1925.

4.Stewart, H. The Planter’s Guide; or, a Practical Essay on the Best Method of Giving Immediate Effect to Wood by the Removal of Large Trees and Underwood. Edinburgh: Bell & Bradfute, 1828.

5.Loudon, J. C. An Encyclopaedia of Gardening. London: Longman, Rees, Orme, Brown and Green, 1826.

6.Loudon, J. C. The Gardener’s Magazine. London, XIX asr.

7.Zalesskaya, L. S. Oзеленение городов Средней Азии. Moskva: [nashriyot ma’lumotlari], 1949.

8.Rusanov, F. N. Озеленение городов Узбекистана. Toshkent, 1951.

9.Rusanov, F. N. Теория и опыт переселения растений в условиях Узбекистана. Toshkent: Fan, 1974. 110 b.

10.FAO. Urban Forestry and Urban Greening in the Near East and Central Asia. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

11.Akerlund, U. Urban Forestry and Urban Greening in the Near East and Central Asia. FAO, 2006.

12.Encyclopaedia Britannica. “Theophrastus” qadimgi yunon botanigi va o‘simliklarni o‘rganish tarixi haqidagi ma’lumotlar.

13.Guinness World Records. Largest tree moved transplanted tree Yonggyeri ginkgo daraxtining ko‘chirilishi haqidagi ma’lumotlar.

14.Korea Forest Service. Ginkgo biloba and Yonggyeri Ginkgo Tree Janubiy Koreyadagi tarixiy ginkgo daraxti va uning ko‘chirilishi haqidagi materiallar.

15.Environment & Society Portal. Unwelcome, Dear Poplar Trees: Northern Kazakhstan’s Post-Soviet Cityscapes. Rachel Carson Center for Environment and Society.

16.MDPI. Traditional Courtyard Gardens and Their Role in the Microclimate of Central Asian Cities. Buildings, 2022.

17.O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali. Daraxt va butalarni kesish, ko‘chirish va muhofaza qilishga oid me’yoriy-huquqiy hujjatlar. Toshkent.

18.O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Daraxt va butalarni muhofaza qilish, ko‘chirish va kesish tartibiga oid materiallar. Toshkent.

19.Russian State Library. Rusanov F. N. “Теория и опыт переселения растений в условиях Узбекистана” bibliografik ma’lumotlar.

20.Russian State Library. Rusanov F. N. “Озеленение городов Узбекистана” bibliografik ma’lumotlar.

21.Totalarch. Залесская Л. С. “Озеленение городов Средней Азии” asar haqida bibliografik ma’lumotlar.

22.FAO. Urban forestry and greening in Central Asia Markaziy Osiyo shaharlarini ko‘kalamzorlashtirish bo‘yicha materiallar.

23.Environment & Society Portal. Urban forestry and the history of tree planting in Central Asia Qozog‘iston va Markaziy Osiyoda shahar ko‘kalamzorlashtirish tarixi.

Downloads

Published

2026-09-29