QARSHI VOHASI EKOLOGIK SHAROITIDA ARNICA CHAMISSONIS LESS. URUG‘LARINING UNUVCHANLIK DINAMIKASI VA INTRODUKSIYAVIY INTEGRATSIYASI

Authors

  • Eshquvvatova Dilshoda Kamolovna Qarshi davlat universiteti, Botanika kafedrasi Author

Keywords:

Arnica chamissonis, Shamisso arnikasi, introduksiya, arid iqlim, unuvchanlik energiyasi, dala unuvchanligi, reproduktiv salohiyat, ekotip, Janubiy O‘zbekiston.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada dorivor va iqtisodiy jihatdan yuqori baholanadigan Shamisso arnikasi (Arnica chamissonis Less.) o‘simligini Janubiy O‘zbekistonning keskin kontinental va arid iqlimli Qarshi vohasi sharoitida introduksiya qilish jarayonidagi eng muhim bosqich — urug‘larining unuvchanlik potensiali tahlil qilingan. Tadqiqotlar 2023–2024-yillar davomida olib borilib, introduksion (tashqi ekotip) va mahalliy reproduksiyaga mansub urug‘larning unuvchanlik ko‘rsatkichlari qiyosiy baholandi. Aniqlanishicha, introduksion urug‘ materialining unuvchanlik layoqati barqaror bo‘lib, 2023-yilda 72% ni, 2024-yilda esa 76% ni tashkil etgan. Aksincha, voha iqlimida yetishtirilgan birinchi avlod o‘simliklaridan olingan mahalliy urug‘larning dala unuvchanligi keskin past ko‘rsatkichni — 14% ni qayd etdi. Maqolada ushbu endogen va ekzogen omillarning ta’siri, unuvchanlik defitsitining bioekologik sabablari tahlil qilinib, turning keyingi reproduktiv bosqichlarini optimallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

References

1.Balabanova V., Vitkova A., Zheleva-Dimitrova D. Comparative study of germination and seed antioxidant activity of Arnica montana L. and Arnica chamissonis Less. (Asteraceae). Comptes rendus de l’Académie bulgare des Sciences, 2013, 66(9), 1261–1268.

2.Sugier D., Gawlik-Dziki U. The influence of foliar fertilization on yielding and quality of mountain arnica (Arnica montana L.) and chamisso arnica (Arnica chamissonis var. foliosa). Annales UMCS, Agricultura, 2009, 64(3), 129–139.

3.Sugier D., Olesińska K., Sugier P., Wójcik M. Chemical Composition of Essential Oil from Flower Heads of Arnica chamissonis Less. under a Nitrogen Impact. Molecules, 2019, 24(24), 4454. https://doi.org/10.3390/molecules24244454

4.Węglarz Z., Styczyńska S., Jędrzejuk A. et al. The Effect of Arbuscular Mycorrhizal Fungi on Plant Development and Accumulation of Phenolics in the Flower Heads of Meadow Arnica (Arnica chamissonis Less.). Agronomy, 2026, 16(8), 782. https://doi.org/10.3390/agronomy16080782

5.Sugier D. et al. Propagation and Introduction of Arnica montana L. into Cultivation: A Step to Reduce the Pressure on Endangered and High-Valued Medicinal Plant Species. The Scientific World Journal, 2013, Article ID 414363. https://doi.org/10.1155/2013/414363

6.Kattaboyeva G.S., Eshquvvatova D.K. Shamisso arnikasi Qarshi vohasi uchun istiqbolli tur. Ta’lim fidoyilari, 2024, yanvar, 1-qism, 89–91-betlar. https://zenodo.org/records/10526417

7.Eshquvvatova D.K. Arnica chamissonis Less.ning Qarshi vohasi sharoitida bioekologik xususiyatlari. Dissertatsiya qo‘lyozmasi. Qarshi davlat universiteti, 2026.

Downloads

Published

2026-10-13