UMUMTA’LIM MAKTABLARI O‘QUVCHILARIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH

Authors

  • Allamuradov Anvar Abdirasulovich , Xolmirzayeva Zebo Ravshan qizi Termiz davlat pedagogika instituti Author

Keywords:

sun'iy intellekt, SI savodxonligi, raqamli madaniyat, axborot madaniyati, akademik halollik, tanqidiy fikrlash, umumta'lim maktabi, generativ SI, pedagogik tajriba.

Abstract

Maqolada umumta’lim maktablari o‘quvchilarida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirishning nazariy-metodik asoslari o‘rganilgan. Xalqaro va milliy me’yoriy hujjatlar hamda ilmiy tadqiqotlarning qiyosiy tahlili asosida “SI dan foydalanish madaniyati” tushunchasi aniqlashtirilgan. U to‘rt komponentli tuzilma sifatida asoslangan: kognitiv (SI ishlash tamoyillarini bilish), amaliy-faoliyatli (SI vositalaridan maqsadli foydalanish), axloqiy-huquqiy (akademik halollik, ma'lumotlar xavfsizligi, mualliflik huquqi) va tanqidiy-refleksiv (SI natijalarini tekshirish va baholash). Har bir komponent uchun mezon, ko‘rsatkich va uch shakllanganlik darajasi ishlab chiqilgan. Texnologiya va informatika darslariga hamda sinfdan tashqari mashg'ulotlarga integratsiya qilinadigan olti modulli shakllantirish metodikasi taklif etilgan. Maqolada metodikani amaliyotga joriy etish bo‘yicha tavsiyalar va keyingi empirik tadqiqot yo‘nalishlari keltirilgan.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4996-son qarori. — lex.uz.

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “2030-yilgacha sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori. — lex.uz/docs/-7158604.

3. UNESCO. Guidance for generative AI in education and research. — Paris: UNESCO, 2023.

4. UNESCO. AI competency framework for students. — Paris: UNESCO, 2024.

5. Long D., Magerko B. What is AI literacy? Competencies and design considerations // Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. — ACM, 2020. — P. 1–16. DOI: 10.1145/3313831.3376727.

6. Ng D.T.K., Leung J.K.L., Chu S.K.W., Qiao M.S. Conceptualizing AI literacy: An exploratory review // Computers and Education: Artificial Intelligence. — 2021. — Vol. 2. — 100041. DOI: 10.1016/j.caeai.2021.100041.

7. Touretzky D., Gardner-McCune C., Martin F., Seehorn D. Envisioning AI for K-12: What should every child know about AI? // Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence. — 2019. — Vol. 33, No. 01. — P. 9795–9799.

8. Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. — Boston: Center for Curriculum Redesign, 2019.

9. Kasneci E. et al. ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education // Learning and Individual Differences. — 2023. — Vol. 103. — 102274. DOI: 10.1016/j.lindif.2023.102274.

10. Begimkulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari: monografiya. — Toshkent: Fan, 2007.

11. Muslimov N., Raximov Z., Qodirov X. Ta’lim texnologiyalari: darslik. — Toshkent, 2017.

12. Jumabayev A.T. Pedagogik faoliyatda sun’iy intellektdan foydalanish // Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi. — 2024. — № 11. — URL: https://journal.namdu.uz/archive/2024-issue-11/maqola-59753-1729665806/pdf

13. Atamuratov R., Shakirova S. O‘zbek tili ta’limida sun’iy intellekt texnologiyasining ta’limiy vositalaridan foydalanish // Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi. — 2025. — № 5. — URL: https://journal.namdu.uz/archive/2025-issue-5/maqola-45792-1745996199/pdf

14. Turdaliyeva N.A. Sun’iy intellekt elementlarini informatika ta’limiga integratsiya qilish: fundamental, kasbiy va umumta’limiy yondashuvlar // Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi. — 2025. — № 11. — URL: https://journal.namdu.uz/archive/2025-issue-11/maqola-66222-1759918230/pdf

15. Allamuradov A.A., Tog‘aymurodova D.R., Abdurasulova N.A. Raqamli texnologiyalar asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning maxsus kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi va uning modeli // International Conference “Pedagogical Reforms and Their Solutions”. — 2026. — Vol. 15, Issue 02. — P. 152–154.

16. Allamuradov A.A., Abdurasulova N.A., Tog‘aymurodova D.R. Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarining tayyorlashni multimediya vositalari yordamida takomillashtirish // Pedagogik tadqiqotlar jurnali. — 2026. — Mart. — B. 384–387.

17. Allamuradov A.A., Abdurasulova N.A., Tog‘aymurodova D.R. Ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar va vositalarni qo‘llash muammolari hamda ularni bartaraf etish yo‘llari // International Conference “Pedagogical Reforms and Their Solutions”. — 2026. — Vol. 15, Issue 02. — P. 155–157.

Downloads

Published

2026-11-03