XORAZM VILOYATI IQLIM SHAROITIDA EKILGAN SULI (AVENA SATIVA L.) NAVLARINING FIZIOLOGIK VA BIOKIMYOVIY XUSUSIYATLARI
Keywords:
suli (Avena sativa L.), Uzbekiskiy, Toshkent 1, O'zbekiston keng barglisi, fiziologiya, biokimyo, xlorofill, prolin, osmotik regulyatsiya, xom oqsil, beta-glyukan, sho'rlanish, sovuqqa chidamlilik, Xorazm viloyati.Abstract
Ushbu ilmiy tadqiqotda Quyi Amudaryo havzasi — Xorazm viloyatining keskin kontinental iqlimi, yozgi anomal harorat, havo quruqligi hamda tuproq sho'rlanishi sharoitida suli (Avena sativa L.) navlarining fiziologik moslashuvchanlik mexanizmlari va don hamda biomassadagi biokimyoviy tarkibi tizimli ravishda tadqiq etildi. Tadqiqot ob'ekti sifatida bahorgi ekotipga mansub 'Uzbekiskiy', kuzgi biologik ekotipga ega 'Toshkent 1' hamda ham bahorgi, ham kuzgi ekishga mos keluvchi universal (fakultativ) 'O'zbekiston keng barglisi' navlari olindi. O'simlik barglaridagi fotosintez pigmentlari (xlorofill a, b, karotinoidlar), suv saqlash qobiliyati, barg to'qimalarining transpiratsiya jadalligi, osmotik stressga javoban erkin prolin to'planishi, shuningdek, don va ko'kat massa tarkibidagi xom oqsil, xom yog', xom kletchatka, suvda eruvchan qandlar, kul elementlari va polisaxarid beta-glyukan miqdori tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, kuzgi muddatda (10–20-oktabr) ekilgan 'Toshkent 1' va universal 'O'zbekiston keng barglisi' navlarida qishlash fazasida hujayra shirasidagi eruvchan qandlar miqdori (14,2–15,8%) va erkin prolin konsentratsiyasi (36,5–41,2 mkmol/g quruq modda) keskin oshib, qishki sovuqlarga (–15...–18°C) yuqori chidamlilikni ta'minladi. Bahorgi erta ekishda (10–15-mart) esa 'Uzbekiskiy' navi xlorofill a+b miqdori (2,84 mg/g ho'l massa), fotosintetik salohiyat va yuqori suv saqlash qobiliyati bilan ajralib turib, donida 14,8% xom oqsil, 4,9% xom yog' va 4,6% beta-glyukan to'plashga erishdi. 'O'zbekiston keng barglisi' navi universal (amfidiploid tabiatli) moslashuvchanligi tufayli kuzgi ekilganda 265,0 ts/ga, bahorgi ekilganda 224,0 ts/ga yuqori ozuqaviy qiymatga ega ko'kat maysa hosil qildi.
References
1.Bates L. S., Waldren R. P., Teare I. D. Rapid determination of free proline for water-stress studies // Plant and Soil. — 1973. — Vol. 39(1). — P. 205–207.
2.Lichtenthaler H. K., Wellburn A. R. Determinations of total carotenoids and chlorophylls a and b of leaf extracts in different solvents // Biochemical Society Transactions. — 1983. — Vol. 11(5). — P. 591–592.
3.Nichiporovich A. A. Photosynthesis and the Theory of Obtaining High Yields. — Moscow: USSR Academy of Sciences Publishing House, 1961. — 194 p.
4.Dospekhov B. A. Methodology of Field Experiment (with Fundamentals of Statistical Processing of Research Results). — Moscow: Agropromizdat, 1985. — 351 p.
5.Atabayeva Kh. N., Khudaykulov J. B. Crop Science. Textbook. — Tashkent: Fan va texnologiya, 2018. — 412 p.
6.Wood P. J. Cereal beta-glucans in diet and health // Journal of Cereal Science. — 2007. — Vol. 46(3). — P. 230–238.
7.Havrlentová M., Kraic J. Content of beta-D-glucan in cereal grains // Journal of Food and Nutrition Research. — 2006. — Vol. 45(3). — P. 97–103.
8.Berdiyev T., Khaitov B. Eco-physiological indices of forage crops on saline soils of the Lower Amu Darya basin // Uzbekistan Agriculture Journal. — Tashkent, 2022. — No. 5. — P. 31–34.
9.Sattorov M., Jumaniyazov I. Biochemical characteristics of intermediate crops on meadow-alluvial soils of Khorezm Region // Bulletin of the Khorezm Mamun Academy. — Khiva, 2023. — No. 4. — P. 88–92.
10.AOAC. Official Methods of Analysis of AOAC International. 18th Edition. — Gaithersburg, MD, USA: AOAC International, 2005.
11.Martinez-Subiela S. Cereal grain proteins and lipid composition under abiotic stress: a review // Field Crops Research. — 2019. — Vol. 231. — P. 110–121.
12.State Register of Agricultural Crops. Ministry of Agriculture of the Republic of Uzbekistan. — Tashkent, 2023. — 132 p.




United Kingdom
Germany
France
Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo
Italy
Spain
Poland
Netherlands
Belgium
Sweden
Norway
Finland
Denmark
Switzerland
Austria
Czech Republic
Hungary
Romania
Bulgaria
Greece
Portugal