THE PSYCHOLOGICAL ROLE OF HEALTHY THINKING IN REDUCING ACADEMIC STRESS AMONG UNIVERSITY STUDENTS

Authors

  • Dilnoza Ulug‘bek qizi Tulyaganova Scientific supervisor: Author
  • Shakhnoza Q. Sattarova, Scientific supervisor:, DSc, Associate ProfessorSpecialty 19.00.06 – Developmental and Educational Psychology; Author

Keywords:

sog‘lom fikrlash; akademik stress; talabalar; koping strategiyalari; kognitiv qayta baholash; refleksiv tafakkur; emotsional regulyatsiya; psixokorreksiya.

Abstract

Mazkur ishda talabalarda sog‘lom fikrlashning akademik stressni kamaytirishdagi psixologik roli empirik jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti (n=123), Farg‘ona davlat universiteti (n=109) va Samarqand davlat universiteti (n=113) talabalaridan iborat jami 345 nafar sinaluvchi ishtirok etdi. Sog‘lom fikrlash N.A.Zaremboning “Sog‘lom fikrlash darajasini aniqlash testi” hamda Yu.M.Orlov va S.N.Morozyukning “Kognitiv-emotiv test” metodikasi, akademik stress “Akademik stress shkalasi”, koping strategiyalari esa S.Folkmanning “Stressli vaziyatlarni yenga olishni diagnostika qilish” testi yordamida baholandi; ma’lumotlar SPSS 18 dasturida Kolmogorov–Smirnov mezoni, bir omilli dispersion tahlil (ANOVA), Styudent t-mezoni va Pirsonning r-korrelyatsiya koeffitsiyenti asosida qayta ishlandi. Natijalarga ko‘ra, sog‘lom fikrlash akademik talablar stressi (r=−0,239; p<0,01), o‘z-o‘zini baholash va xavotir (r=−0,354; p<0,01) hamda psixofizik zo‘riqish (r=−0,289; p<0,01) bilan teskari, emotsional regulyatsiya (r=0,402; p<0,01), muammoga yo‘naltirilgan koping (r=0,351; p<0,01) bilan esa to‘g‘ri bog‘liq bo‘lib, qochish va inkor strategiyalari bilan teskari bog‘liqlik (r=−0,286; p<0,01) aniqlandi. Patogen tafakkur umumiy ko‘rsatkichi akademik talablar stressi bilan to‘g‘ri bog‘liq bo‘ldi (r=0,337; p<0,01). Ishlab chiqilgan 7 mashg‘ulotdan iborat psixokorreksion dastur (“O‘zim va stress”) tajriba guruhida (n=170) sog‘lom fikrlash ko‘rsatkichini 6,49 dan 8,45 ballgacha oshirdi (t=8,12; p<0,01), nazorat guruhida (n=175) esa o‘zgarish ishonchli bo‘lmadi (t=0,93; p>0,05). Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida psixologik xizmat, profilaktika va psixokorreksiya faoliyatini takomillashtirishda qo‘llanilishi mumkin.

References

1.American Psychological Association (2025). International student stress survey (41 countries, N=42,331), as cited in the Introduction of the dissertation; full bibliographic record to be taken from the dissertation’s reference list.

2. Orlov Yu.M. Ascent to Individuality (Voskhozhdenie k individualnosti). Moscow: Prosveshchenie, 1991. (in Russian)

3. Selye H. A syndrome produced by diverse nocuous agents. Nature. 1936; 138: 32.

4. Lazarus R.S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer, 1984.

5. Yerkes R.M., Dodson J.D. The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology. 1908; 18: 459–482.

6. Beck A.T. Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: International Universities Press, 1976.

7. Ellis A. Reason and Emotion in Psychotherapy. New York: Lyle Stuart, 1962.

8. Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review. 1977; 84(2): 191–215.

9. Seligman M.E.P. Learned Optimism. New York: Knopf, 1991.

10. Salovey P., Mayer J.D. Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality. 1990; 9(3): 185–211.

11. Karpov A.V. Reflexivity as a mental property and the method of its diagnostics. Psikhologicheskii Zhurnal. 2003; 24(5): 45–57. (in Russian)

12. Tulyaganova D.U. The psychological role of healthy thinking in reducing academic stress among students: PhD dissertation. Tashkent: Nizami Tashkent State Pedagogical University, 2026. (in Uzbek)

Downloads

Published

2026-11-07