THE PSYCHOLOGICAL ROLE OF HEALTHY THINKING IN REDUCING ACADEMIC STRESS AMONG UNIVERSITY STUDENTS
Keywords:
sog‘lom fikrlash; akademik stress; talabalar; koping strategiyalari; kognitiv qayta baholash; refleksiv tafakkur; emotsional regulyatsiya; psixokorreksiya.Abstract
Mazkur ishda talabalarda sog‘lom fikrlashning akademik stressni kamaytirishdagi psixologik roli empirik jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti (n=123), Farg‘ona davlat universiteti (n=109) va Samarqand davlat universiteti (n=113) talabalaridan iborat jami 345 nafar sinaluvchi ishtirok etdi. Sog‘lom fikrlash N.A.Zaremboning “Sog‘lom fikrlash darajasini aniqlash testi” hamda Yu.M.Orlov va S.N.Morozyukning “Kognitiv-emotiv test” metodikasi, akademik stress “Akademik stress shkalasi”, koping strategiyalari esa S.Folkmanning “Stressli vaziyatlarni yenga olishni diagnostika qilish” testi yordamida baholandi; ma’lumotlar SPSS 18 dasturida Kolmogorov–Smirnov mezoni, bir omilli dispersion tahlil (ANOVA), Styudent t-mezoni va Pirsonning r-korrelyatsiya koeffitsiyenti asosida qayta ishlandi. Natijalarga ko‘ra, sog‘lom fikrlash akademik talablar stressi (r=−0,239; p<0,01), o‘z-o‘zini baholash va xavotir (r=−0,354; p<0,01) hamda psixofizik zo‘riqish (r=−0,289; p<0,01) bilan teskari, emotsional regulyatsiya (r=0,402; p<0,01), muammoga yo‘naltirilgan koping (r=0,351; p<0,01) bilan esa to‘g‘ri bog‘liq bo‘lib, qochish va inkor strategiyalari bilan teskari bog‘liqlik (r=−0,286; p<0,01) aniqlandi. Patogen tafakkur umumiy ko‘rsatkichi akademik talablar stressi bilan to‘g‘ri bog‘liq bo‘ldi (r=0,337; p<0,01). Ishlab chiqilgan 7 mashg‘ulotdan iborat psixokorreksion dastur (“O‘zim va stress”) tajriba guruhida (n=170) sog‘lom fikrlash ko‘rsatkichini 6,49 dan 8,45 ballgacha oshirdi (t=8,12; p<0,01), nazorat guruhida (n=175) esa o‘zgarish ishonchli bo‘lmadi (t=0,93; p>0,05). Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida psixologik xizmat, profilaktika va psixokorreksiya faoliyatini takomillashtirishda qo‘llanilishi mumkin.
References
1.American Psychological Association (2025). International student stress survey (41 countries, N=42,331), as cited in the Introduction of the dissertation; full bibliographic record to be taken from the dissertation’s reference list.
2. Orlov Yu.M. Ascent to Individuality (Voskhozhdenie k individualnosti). Moscow: Prosveshchenie, 1991. (in Russian)
3. Selye H. A syndrome produced by diverse nocuous agents. Nature. 1936; 138: 32.
4. Lazarus R.S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer, 1984.
5. Yerkes R.M., Dodson J.D. The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology. 1908; 18: 459–482.
6. Beck A.T. Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: International Universities Press, 1976.
7. Ellis A. Reason and Emotion in Psychotherapy. New York: Lyle Stuart, 1962.
8. Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review. 1977; 84(2): 191–215.
9. Seligman M.E.P. Learned Optimism. New York: Knopf, 1991.
10. Salovey P., Mayer J.D. Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality. 1990; 9(3): 185–211.
11. Karpov A.V. Reflexivity as a mental property and the method of its diagnostics. Psikhologicheskii Zhurnal. 2003; 24(5): 45–57. (in Russian)
12. Tulyaganova D.U. The psychological role of healthy thinking in reducing academic stress among students: PhD dissertation. Tashkent: Nizami Tashkent State Pedagogical University, 2026. (in Uzbek)




United Kingdom
Germany
France
Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo
Italy
Spain
Poland
Netherlands
Belgium
Sweden
Norway
Finland
Denmark
Switzerland
Austria
Czech Republic
Hungary
Romania
Bulgaria
Greece
Portugal